Hoezo ambitieus? Mag het iets minder zijn? I

Ik zak nog wat er verder in de tijd terug. in 1626 bestond er aanleiding om een kaart te maken van het grondgebied van wat nu het buurtschap Stompwijk is, inclusief omliggende gemeenten en polders.

Wat was het geval? Bestuurders hadden een plan bedacht om een geweldig grote polder te maken, zo groot dat ik me nauwelijks kan voorstellen dat men werkelijk één polder wilde maken. Deskundigen en details in de kaart lijken mijn twijfel te bevestigen; het betreft weliswaar één polder maar met diverse zogenaamde onderbemalingen. Ik neem aan dat we het hebben over één polder in bestuurlijke zin.

De kaart en de begeleidende tekst bij de kaart 1 beschrijven echter niets wat met bestuur te maken heeft, wel met omvang en toegankelijkheid van het gebied.  De kartograaf heeft een fraai, kleurrijk stukje werk afgeleverd. Het gebruik van kleur had wel een duidelijk doel.

Ik laat zijn woorden spreken, die -ondanks het feit dat zij nu bijna 400 jaar oud zijn- nog goed te volgen zijn.

Verbaell ofte Verclaringe van de gelegentheijt van de polder die bij de Schouten en Ambachtsbewaerders van Soetermeer, Segwaert, Stompwijck en Wilsveen versocht wert. Mette gelegentheijt der opposanten voorstell…
Achtervolgende gedaen aenwijsinge, begeren de Requiranten te maken een polder als de gront hier opte caert afgebeelt en gecoleurt is, sulcx dat alle de ongecoleurde, wit gelaten, gront soude blijven buijten de polder.
Souden tot dien eijnde een Dam leggen in den Ringsloot van de Soetermeerse polder geteijkent met ‘D’. Ende maken ses verlaten als ‘A’ en ‘C’ beijde in de wall wateringe. Ende op elek eijnde van de Nieuwe Meerwech een verlaet als ‘E’ in de ommdedijcse wateringe en ‘I’ in de Stompwijckse wateringe. Noch twe bij de Vliet als ‘G’ en de Corssen vaert aan de Cnip-laen, en ‘H’ in de Starrevaert.
De polder caden werden opte caert gesien: afgeteijkent en opte weegen en Lantscheijdinge leggende.
Opposanten voorstel
Daer tegens versoucken de opposanten dat alle polders en landen buijten de voort… polder sullen blijve die met ??? orangien en licht groen sijn gecoleurt, sulcx dat alsdan de polder soude blijven begrijpen alle de grond ofte landen die met gelijck ofte eenparick? groen hier op te caert gecoleurt en gesignieert sijn.
Dien volgende soude de polder hebben vier verlate. Als de voors. twe in de wallwateringe, gheteikent met ‘A’ en ‘C’ een in den ommedijckse wateringe geteikent met ‘K’ en de vierde in de serre-sloot ‘L’. Ende soude dien volgens geweert blijven de vier verlaten bij de requirant geordonneert, geteikent met ‘E’ ‘I’ ‘G’ en ‘H’.
Waer door dat de Stompwijckse wateringe mette starrevaart, corssenvaert en weese sloot alle onverhindert en open sulle blijven.
De polder caden werden als boven opte caert gesien en legge voorts opte weegen en lantscheijdinge.
Aldus uijten monde van de opposanten verstaen en hier figuerlijck afgebeelt.
Pieters Dou.

Plattegrond van Stompwijk en omstreken in begin 17de eeuw

Collectie Hoogheemraadschap van Rijnland, A-1327, uitsnede

Ik heb de originele kaart verregaand verkleind 2 en er zelfs nog een uitsnede van gemaakt. De begeleidende tekst van Dou heb ik er nog afgesneden en is dus niet zichtbaar. Niettemin kunt u nog een vrij grote afbeelding bekijken als u klikt op de afbeelding.

Voor de duidelijkheid heb ik met rode en blauwe cirkeltjes nog de plaatsen aangeduid waar de verlaten zouden moeten worden geplaatst; rood die van de bestuurders, blauw die van de bezitters en het oranje vierkant verwijst naar de dam.

Waar het dus op neer kwam was dat de beide partijen, de bestuurders en de landeigenaren, verschilden van mening over de zo veel mogelijk onbelemmerde vaart in de Stompwijkse vaart en een aantal andere sloten. Ik heb wel het vermoeden dat de eigenaren 3 niet alleen dachten aan het algemene belang. Dou heeft in de kaart nog twee wit gebleven -en dus sowieso niet behorende tot de beoogde polder- gebieden aangegeven dat zij in bezit waren van (een van) de opposanten Het betreft het gebied waar nu ongeveer de Gecombineerde Huiszitter- en Meeslouwerpolder ligt:

Gebied van (enkele) opposanten mbt polderplan in 1627

Collectie Hoogheemraadschap van Rijnland, A-1327, detail

Op de plaatsing van verlaat ‘G’ -de rode cirkel- zat men natuurlijk hier niet te wachten, want hoe kom je onbelemmerd in de Stompwijkse vaart met je schuit als je terrein aan een zijde met een kade wordt afgescheiden van diezelfde vaart, zie de tekst links in de afbeelding: “hier versoucken de requiranten de polder cade te leggen”. En als je zelf geen bootjes of schuiten in bedrijf hebt; een verlaat op of vlak naast je terrein zal beslist overlast geven.

Wordt vervolgd!

  1. Titel: Ick Jan Pieters soo. Dou gesworen lantmeter ‘slants van Rijnlant getuijge mits desen dat ick ten versoucke van de requyranten volgens gedaen aenwijsinge van de opposanten gemaect en. hier afgebeelt hebbe de polder ten weder sijden als voren versocht volgens den verbale aenwijsinge bij mij hier waren op dese caert gedaen / welck ick gemaect hebbe bvij inspectie ten naesten bij opte schale der roeden hier boven gestelt. Actum de. XXIIIIen [24] marcij XVIc XXVI [1626] Jan Pieterszoon Douw. – Schaal [ca. 1:15.000]. – 1626. – 1 kaart : handschrift ,handschrift op perkament : gekleurd; 60×81 cm, blad 62×84 cm []
  2. Ik gebruik zelf een hoogwaardige scan die maar liefst ruim 200 MB groot is en daarom hier niet gebruikt kan worden! []
  3. De polder naam luidt: Piet Claesz van Campen polder. Het was vrij gebruikelijk dat men kleinere polders de naam van de grondeigenaar gaf. Dat zou dus kunnen betekenen dat één van de opposanten P.C. van Campen was. Maar dit is slechts een veronderstelling! []
Dit bericht is geplaatst in stompwijk en getagd , , , . Bookmark de permalink.

1 Reactie op Hoezo ambitieus? Mag het iets minder zijn? I

  1. Pingback: Hoezo ambitieus? Mag het iets minder zijn? II Grote Drooggemaakte Polder | Aad Janson

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>