De bewoners van de Alexanderhof

Huizen en boeken.

In een van mijn eerste posts in een andere en eerdere blog zei ik: “Maar ook over onderwerpen die niet in het boek worden aangekaart, maar die door het lezen van zo’n boek, of zelfs alleen maar het bekijken van zo’n boek, in gang worden gezet. Het boek is dan de aangever.”

Natuurlijk geld dat niet alleen voor boeken, ook voorwerpen of zelfs dieren en mensen kunnen de vrije gedachtenstroom bij de aanschouwer in gang zetten. En dat geldt zeker voor een gebouw. Een gebouw heeft per definitie een geschiedenis. Ooit is het gebouwd, later misschien verbouwd, of opgenomen in een drukke wijk, beschadigd geraakt door wind, weer en mensenhand.

Maar bovenal is het gebouw gebruikt door mensen. Zij hebben er gebruik van gemaakt, bijvoorbeeld als bezoeker -denk aan een kerk of museum- of als werknemer. De meeste gebouwen hebben echter een woonfunctie. Het gebouw is dan een huis.

Oudere huizen hebben veelal meerdere bewoners gekend en daarom ligt het voor de hand om daar eens naar te kijken. Dat is precies wat D. Hillenius deed in zijn boekje: De bewoners van de Alexanderhof / D. Hillenius. – [Den Haag] : Uitgeverij van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. – 1994.

De Alexanderhof is een huis gelegen in Den Haag, Sophialaan om precies te zijn, dat werd gebouwd in 1861. Het huis was gelegen in het Willemspark waar trouwens ongeveer in dezelfde tijd nog meer herenhuizen werden gebouwd. Heel vaak werden de nieuwe huizen gekocht door mensen die veel geld hadden verdiend in Nederlands Indië. Zo ook de eerste bewoner van de Alexanderhof: Jan Douwes Dekker.

Jan Douwes Dekker was rijk geworden als eigenaar en exploitant van diverse tabaksplantages op Java. Als zeeman vertrokken om terug te keren als rijke Indië-ganger. Voordat hij de Alexanderhof betrok was hij trouwens al terug in Nederland. Hij verbleef her en der slechts enkele maanden en maakte -met het hele gezin- lange vakanties.

Eenmaal woonachtig te Den Haag heeft hij zeer geregeld een minder goed bedeelde broer -financieel- ondersteund. U kent die broer misschien als Multatuli, Eduard Douwes Dekker. In het boek van Hillenius wordt vrij uitvoerig stilgestaan bij de onderlinge verhoudingen in de familie, maar volgens mij brengt hij geen nieuwe inzichten daaromtrent.

Een andere, latere bewoner was J.P.R. Tak van Poortvliet, die overigens eerst alleen Tak heette en pas na het overlijden van zijn vader ‘van Poortvliet’ aan zijn achternaam toevoegde. Tak van Poortvliet was mij vaag bekend als iemand die ooit eens iets had gedaan met het kiesrecht in Nederland. De details waren mij -sinds mijn middelbare schooltijd- volledig ontschoten of misschien heb ik de details wel nooit gekend. Hillenius neemt de moeite de gebeurtenissen in relatie tot het kiesrecht nog eens door te nemen, maar helaas met vage zinssneden als: “..dat zonder wijziging van de grondwet het kiesrecht niet behoorlijk viel te regelen. Sindsdien was dat zijn voornaamste doel waar hij in de politiek naar streefde.” Maar goed, het is een boek over een huis en zijn bewoners en niet een precieze weergave van de perikelen rondom de uitbreiding van het kiesrecht in de jaren 1870-1880.

De laatste ‘bewoner’ die ik hier wil noemen is De Rooms-Katholieke Openbare Leeszaal en Bibliotheek. En daarmee heb ik dan een eigenaar die een mooi beeld oplevert. Een boek over een huis dat ooit een eigenaar heeft gehad die ziel en zaligheid legde in -juist ja- boeken. En waaraan ik in een blog over boeken, lezen en bibliotheken een beetje aandacht kan besteden.

Leuk is nog de anecdote naar aanleiding van een discussie ergens in de jaren zestig van de vorige eeuw over eventueel te weren literatuur van bijvoorbeeld Claus, Mulisch en Anna Blaman. Een Rooms-Katholiek vertegenwoordiger van het verzuilde bibliotheekwezen zei: “de bescherming die u wilt bieden, is een fictie. Pockets zijn overal voor weinig geld te koop.” Naar mijn mening een realistische kijk op de zaken.

En gezien de door Hillenius besproken onderwerpen, is zijn boek een ideale aangever, althans voor mij.

Dit bericht is geplaatst in boeken met de tags , , , . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *