Die Stompwijkse Vaart, is tie nou gegraven of gewoon ontstaan?

Als we oude landkaarten bekijken waarom de Stompwijkse regio staat afgebeeld, of beter nog waarop het hele gebied van het hoogheemraadschap Rijnland staat dan valt op dat er nogal wat wateren min of meer parallel aan elkaar uitstromen in de Oude Rijn. Logisch want vroeger werd die Oude Rijn gebruikt voor de afwatering van het bedoelde gebied, trouwens nu nog.

In reconstructietekeningen (doelend op een periode duizenden jaren geleden) van het hele gebied Rijnland worden al die rivieren die uitstromen in de Oude Rijn of in de Maas of in het IJ aangeduid. Ik neem de vrijheid hier een dergelijke tekening te presenteren, gescand uit het boek van William TeBrake, Medieval Frontier : Culture and Ecology in Rijnland. - 0890962049. - 1984, p. 76.

Tussen de grote rivieren Maas, Oude Rijn en IJ lagen indertijd grote veengebieden met langs de kust uiteraard oude en nieuwe duingebieden, dus zandgebieden. Op die oude zandgebieden werd gewoond, maar ook langs die grote rivieren, op rivierkleigrond dus. Die veengebieden waren nauwelijks bewoonbaar en zeker niet permanent bewoonbaar.

Zo'n gebied tussen bijvoorbeeld Oude Rijn (noord) en Maas (zuid), en ingeklemd tussen duinen (west) en IJsel(oost) had de vorm van een gigantisch kussen, een beetje laag aan de randen en hoog in het midden. En veen houdt water vast, enorme hoeveelheden water. En dat moet toch na verloop van tijd ergens naar toe. Dat water stroomt dus via kleine riviertjes uit naar die grote rivieren in het noorden en zuiden van dat gebied. De Veur, de Vliet, De Wilk, De Mare en andere zijn dus eigenlijk afwateringsriviertjes, zie tekening.

Tussen deze afwateringsrivieren lag uiteraard weer een netwerk van kleine, smalle afwateringstroompjes die, hetzij uitstroomden op die wat grotere afwateringsrivieren, hetzij rechtstreeks in de Oude Rijn of Maas. Maar zij waren te smal of te onbeduidend voor de reconstructietekenaar.

Kijken we nu eens naar de Stompwijkse Vaart. Die vaart slingert zich zo'n beetje door Stompwijk heen en buiten de bebouwde kom slingert tie nog wat heftiger, met een ultieme slinger in de Krom! Als die vaart ooit zou zijn gegraven, waarom slingert die vaart dan zo, waarom niet net als de Merenburger Wetering gewoon rechttoe rechtaan? Als ik zou graven, zou ik het wel weten, recht dus.

Ik denk dan ook dat we te maken hebben met een afwateringstroompje dat of aan de ene kant uitmondde in de Veur (gekanaliseerd tot het Rijnschiekanaal, in de volksmond De Vliet genoemd en dat is dus niet de rivier de Vliet die ten noorden van de Oude Rijn lag) of aan de andere kant direct of indirect in de Oude Rijn. Of daar door mensenhand mee verbonden zijn. Natuurlijk is dat stroompje in de loop der eeuwen aangepakt. Het is wat verbreed, wat uitgediept, er werden dijkjes naast gelegd. Waarschijnlijk vonden de meeste van deze klussen plaats in de periode dat de vervening van het gebied werd aangepakt. De dijkjes werden allengs nog eens verhoogd en verbreed, er weren kaden geslagen en ga zo maar door. En uiteindelijk was de Stompwijkse vaart zoals die nu is, daar.

Maar slingeren doet tie nog steeds!